
آزمایش بتن یکی از ابزارهای کلیدی برای مهندسان و پیمانکاران است تا مطمئن شوند مخلوط بتنی مطابق استاندارد است. از آنجایی که بتن استحکام سازهها را تشکیل میدهد پس کیفیت آن مستقیماً روی دوام و ایمنی پروژه اثر میگذارد. این کنترل کیفیت برای ما اطمینان ایجاد میکند که بتن در آینده دچار ترک یا شکست نمیشود. کنترل کیفیت بتن تنها به کارگاه محدود نیست؛ در کارخانههای معتبر مانند کارخانه بتن سبحان، آزمایشهای مختلف روی مواد اولیه، بتن آماده و تازه و همچنین بتن خشک و سختشده انجام میشود تا مشتریان از سلامت خرید خود اطمینان داشته باشند.
در این مقاله، با دستهبندی آزمایشها و شرح هر کدام، تمام نکاتی که برای انتخاب و اجرای صحیح این آزمونها نیاز دارید را خواهید آموخت.

آزمایش بتن تازه و بتن سختشده شامل آزمایش اسلامپ، مقاومت فشاری، وزن مخصوص و دوام بتن
آزمایشهای بتن به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
انواع آزمایش بتن که در کارگاه یا کارخانه روی بتن آماده انجام میشوند تا کارایی، روانی و سایر ویژگیهای آن در حالت خمیری مشخص شود. انجام این آزمایشات قبل از پمپاژ بتن و زمان عملآوری یا گیرش بتن، استاندارد و کیفیت بتن را بررسی میکند. نمونههای معروف این دسته عبارتند از:
انواع آزمایش بتن که پس از گیرش و سفت شدن بتن انجام میشوند در جهت بررسی مقاومت و دوام بتن خشک شده و رفع شک و شبهات هستند. این آزمایشات معمولا زمانی انجام میشوند که مقاومت 28 روزه نتایج مطلوبی نداشتهند و یا مهندس ناظر به کیفیت بتن آماده مشکوک بوده است.
در این آزمایشات مواردی همچون مقاومت فشاری، کششی، خمشی، مدول الاستیسیته و دوام بتن سنجیده میشود. این آزمایشات عبارتند از:
· آزمایش مقاومت فشاری
· آزمایش برزیلی (دو نیم کردن)
· آزمایش خمشی
· آزمایش مدول الاستیسیته
· آزمایش غیر مخرب چکش اشمیت
· آزمایش غیر مخرب سرعت پالس فراصوت
در ادامه هر دسته را به طور جزئی بررسی میکنیم و نکات اجرایی مهم را شرح میدهیم.
این آزمایش بتن به اسم وزن مخصوص بتن تازه برای اندازهگیری وزن واحد حجم مخلوط اجرا میشود. در این روش قالب خالی وزن میشود، سپس با آب و در نهایت با بتن تازه پر شده و مجدداً توزین میشود. اختلاف وزن به همراه حجم قالب، وزن مخصوص بتن را به دست میدهد. آگاهی از وزن مخصوص به مهندس ناظر ساختمان کمک میکند مخلوطهای مختلف را با هم مقایسه کرده و از همگنی آنها اطمینان حاصل کند.
آزمایش مقدار هوای موجود در بتن آماده برای کنترل حجم حبابهای هوا در مخلوط تازه انجام میشود. وجود مقدار مشخصی حباب هوا برای بتن تازه ضروری است، اما هوای بیش از حد موجب کاهش مقاومت میشود. در این آزمایش، مخلوط بتن در ظرف استوانهای ریخته شده و با میله تراکم در سه لایه فشرده میشود. سپس دستگاه هواسنج با افزودن آب و تکان دادن وارونه، هوای محبوس را به بالا میراند و از طریق تراز آب، مقدار هوای موجود در مخلوط تعیین میگردد. کنترل هوای بتن به ویژه در مناطق سردسیر که مقاومت در برابر یخزدگی اهمیت دارد، ضروری است.

آزمایش اسلامپ بتن تازه برای بررسی روانی بتن
آزمایش اسلامپ بتن رایجترین روش برای سنجش روانی بتن تازه است. این آزمون به کمک یک مخروط فلزی ناقص به ارتفاع ۳۰ سانتیمتر و قطر ۲۰ سانتیمتر در پایین و ۱۰ سانتیمتر در بالا انجام میشود. قالب در سه لایه از مخلوط پر و هر لایه ۲۵ مرتبه کوبیده میشود؛ سپس قالب در مدت تقریباً پنج ثانیه بهصورت عمودی برداشته میشود و کاهش ارتفاع بتن اندازهگیری میشود.
دامنه کارایی مناسب معمولاً بین ۱۰ تا ۲۱۰ میلیمتر است و بتنهای با سنگدانه بزرگتر از ۴۰ میلیمتر یا بدون خمیری بودن برای این آزمایش مناسب نیستند. اسلامپ کم (۰–۵ سانتیمتر) برای بتنهای خشک و اسلامپ متوسط (۵–۱۰ سانتیمتر) برای بتنهای مسلح مناسب است؛ اسلامپ بالای ۱۲ سانتیمتر معمولاً برای بتنهای پمپشونده یا پیچیده استفاده میشود.
دمای بتن تازه با استفاده از دماسنج مطابق ASTM C1064 و رطوبت با روشهای ASTM F2170 و ASTM D4263 اندازهگیری میشود. این مقادیر بر گیرش و مقاومت نهایی اثر مستقیم دارند.
آزمایش فلو بتن برای اندازهگیری قابلیت جریان بتنهای خودتراکم استفاده میشود. بتن آماده در قالب مخروطی روی صفحه مخصوص یا میز قرار میگیرد، قالب برداشته و میزان قطر پخششدگی در طی 5 ثانیه اندازهگیری شود. این میزان روانی بتن را نشان میدهد.
آزمایش ضریب تراکم برای بتنهای با روانی پایین اجرا میشود، هنگامیکه آزمایش اسلامپ توانایی تشخیص کارایی را ندارد. ظرفی با ابعاد استاندارد (۲۰ سانتیمتر عرض و ۴۰ سانتیمتر ارتفاع) با مخلوط پر میشود؛ سپس مخلوط بدون تراکم اولیه در قالب قرار داده و با میز لرزان یا کوبه متراکم میشود تا تغییر حجمی مشاهده نشود. نسبت وزن بتن متراکم به وزن بتن بدون تراکم، ضریب تراکم را نشان میدهد. ضریب بیشتر بیانگر کارایی بالاتر است و در طراحی مخلوطهای پُرمقاومت کاربرد دارد.
آزمایش وی-بی برای بتنهای کم روانی و پیشساخته استفاده میشود. دستگاه وی-بی دارای میز ارتعاش و قالب اسلامپ است که پس از پر کردن و تراکم، قالب برداشته و صفحه شفاف بر سطح بتن قرار میگیرد. زمان لازم برای تبدیل شدن نمونه به شکل یک سطح صاف (معیار وی-بی) اندازهگیری میشود. زمان کمتر از پنج ثانیه یا بیشتر از سی ثانیه خارج از محدوده قابل قبول بوده و نشان میدهد که مخلوط برای این روش مناسب نیست.
آزمایش زمان گیرش بتن با سوزن ویکات برای تعیین زمانهای گیرش اولیه و نهایی بتن اهمیت دارد. این آزمایش بر روی ملات الک شده بتن انجام میشود. مجموعهای از سوزنهای استاندارد با فشار مشخص به نمونه نفوذ داده میشوند و مقاومت در برابر نفوذ اندازهگیری میشود تا زمان رسیدن به مقاومتهای ۳٫۵ و ۲۷٫۵ مگاپاسکال (گیرش اولیه و نهایی) مشخص شود. نسخه دیگری از این آزمایش با دستگاه ویکات برای سیمان هیدرولیکی استفاده میشود که هر ۱۰–۱۵ دقیقه نفوذ سوزن اندازهگیری میشود و زمانهای گیرش اولیه و نهایی تعیین میشود.
از این آزمایش بتن برای بررسی میزان جدا شدن آب از بتن و اندازهگیری مقدار آب سطح در زمانهای مختلف استفاده میشود. آبانداختگی زیاد میتواند باعث ضعف سطحی و ترک بتن شود.
از این آزمایش بتن به ویژه برای بتنهای خودمتراکم انجام میشود تا اطمینان حاصل شود که بتن هنگام جابجایی و ریختن دچار جدایش سنگدانهها نمیشود.

آزمایش بتن پس از گیرش و عملآوری با دستگاه مقاومت فشاری، آزمایش برزیلی، مقاومت خمشی و چکش اشمیت
پس از گیرش و عملآوری که بتن سخت میشود و ویژگیهای مکانیکی و دوامی آن باید با آزمایش بتن بررسی شود. در این بخش با مهمترین آزمایشها آشنا میشویم.
آزمایش مقاومت فشاری بتن یکی از مهمترین آزمایشات بعد از گیرش بتن است که دید کلی از کیفیت بتن را فراهم میکند. این آزمایش در سنین ۷، ۲۸ و ۹۰ روزه انجام میشود؛ زیرا بتن معمولاً پس از ۲۸ روز به حدود ۹۹٪ مقاومت نهایی خود میرسد. نمونههای استوانهای یا مکعبی که از بتن آماده در محل پروژه گرفته شدهاند، پس از عملآوری از حوضچه آب خارج میشوند. این نمونه ها پس از یک ساعت در جک بتن شکن یا همان دستگاه فشاری قرار گرفته و فشار به صورت یکنواخت به نمونه بتن اعمال میشود تا شکست رخ دهد.
مقاومت فشاری با تقسیم حداکثر فشار بر سطح مقطع نمونه محاسبه میشود.
بر اساس آییننامه بتن ایران (آبا) و نشریه ۱۰۱، رده مقاومتی بتن (C) با مقاومت مشخصه آزمونههای استوانهای تعریف میشود. مقاومت نمونههای مکعبی استاندارد (۱۵۰×۱۵۰×۱۵۰ میلیمتر) برای هر رده معمولاً حدود ۲۰‑۲۵٪ بیشتر از نمونههای استوانهای است. مثلا بتن با رده C20 باید در آزمونه استوانهای ۲۰ MPa مقاومت داشته باشد و در آزمونه مکعبی مقاومت آن از ۲۵۰ kg/cm² (≈۲۵ MPa) کمتر نباشد همچنین بتن C25 دارای ۲۵ MPa مقاومت در استوانه و حدود ۳۰۰ kg/cm² (≈۳۰ MPa) در مکعب است.
با استفاده از این ضریب تبدیل، جدول زیر حداقل مقاومت مکعبی را برای ردههای رایج نشان میدهد:
| رده مقاومتی بتن (C) | حداقل مقاومت فشاری نمونه مکعبی ۱۵۰×۱۵۰×۱۵۰ (MPa) |
|---|---|
| C6 | 7.5 |
| C8 | 10.0 |
| C10 | 12.5 |
| C12 | 15.0 |
| C16 | 20.0 |
| C20 | 25.0 |
| C25 | 31.3 |
| C30 | 37.5 |
| C35 | 43.8 |
| C40 | 50.0 |
| C45 | 56.3 |
| C50 | 62.5 |
این اعداد براساس ضریب تبدیل ≈۱٫۲۵ بین مقاومت استوانهای و مکعبی حاصل شدهاند و میتوانند بهعنوان حداقل مقاومت مکعبی استاندارد برای کنترل کیفیت بتن در پروژهها بهکار روند. استفاده از این جدول، به مهندسان و پیمانکاران کمک میکند تا بر اساس نوع عضو سازه و شرایط بارگذاری، رده مناسب را انتخاب کنند و مطمئن شوند که بتن سختشده مقاومت لازم را دارد.
آزمایش مقاومت کششی دو نیم کردن، یا آزمایش برزیلی، برای اندازهگیری غیرمستقیم مقاومت کششی بتن استفاده میشود. مقاومت کششی بتن معمولاً بسیار کمتر از مقاومت فشاری است و اندازهگیری مستقیم آن دشوار است. در این روش نمونههای استوانهای درون قالب فلزی با قطر ۱۵ و ارتفاع ۳۰ سانتیمتر تهیه میشوند و پس از ۲۸ روز عملآوری در حوضچه آب، در دستگاه قرار میگیرند.
دو نوار تکیهگاهی در بالا و پایین نمونه قرار میگیرد و بار به صورت پیوسته با نرخ ۰٫۷ تا ۱٫۴ مگاپاسکال بر دقیقه اعمال میشود تا نمونه از وسط ترک بخورد. مقاومت کششی از رابطه T=2PπLDT = \frac{2P}{\pi LD}T=πLD2P محاسبه میشود که در آن P بار شکست، طول و D قطر نمونه است.
این آزمایش بتن را کارخانه بتن سبحان بصورت دقیق انجام میدهد و کیفیت بتن خود را با افتخار تضمین میکند. اینگونه مهندسان با خیال آسودهتری بتن آماده را از بهترین کارخانه در شرق تهران یعنی کارخانه بتن سبحان تهیه کنند.
آزمایش بتن مقاومت خمشی (Modulus of Rupture) میزان مقاومت تیر بتنی در برابر خمش را اندازهگیری میکند. نمونههای تیر ساده (طول ۵۰–۷۰ سانتیمتر) پس از گیرش از قالب خارج شده و در دستگاه خمشی قرار میگیرند. فشار به صورت پیوسته اعمال میشود تا تیر در وسط دهانه بشکند. مدول گسیختگی RRR بر اساس بار شکست، طول دهانه، عرض و ضخامت تیر محاسبه میشود.
آزمایش بتن مدول الاستیسیته برای تعیین سختی و میزان تغییر شکلپذیری بتن انجام میشود. در این روش نمونه استوانهای در دستگاه فشردگیسنج قرار داده شده و فشار پیوسته (حدود ۱۴ مگاپاسکال بر دقیقه) تا حدود ۴۰٪ مقاومت نهایی اعمال میشود. شیب منحنی تنش–کرنش حاصل، مدول الاستیسیته را نشان میدهد و معمولاً بین ۱۴ تا ۴۱ گیگاپاسکال برای بتنهای معمولی متغیر است.
آزمایش بتن چکش اشمیت یک آزمایش غیرمخرب و سریع برای تخمین مقاومت فشاری بتن برجا است. ابزار این آزمایش شامل بدنه، فنر، پیستون و شاخص است و مطابق استاندارد ASTM C805 اجرا میشود. برای انجام این آزمایش قبل از هر چیز باید کالیبراسیون دستگاه انجام شود، سپس پیستون را روی سطح بتن فشار دهید و چکش را آزاد کنید. عدد بازگشت از روی شاخص خوانده میشود. رابطه بین عدد بازگشت و مقاومت فشاری با آزمایش همزمان نمونه مکعبی تعیین میشود.
جدول استاندارد نشان میدهد که میانگین عدد بازگشت بالای ۴۰ کیفیت خیلی خوب، ۳۰–۴۰ کیفیت خوب و کمتر از ۲۰ ضعف بتن را نشان میدهد.
آزمایش بتن بیرون کشیدگی (Pull‑Out Test) یک آزمون نیمهمخرب برای ارزیابی مقاومت برجا است. به این صورت که پیچ و مهرهای قبل از بتنریزی در قالب نصب میشود و پس از عملآوری، توسط دستگاه بیرون کشیده میشود. نیروی لازم برای بیرون کشیدن ارتباط مستقیم با مقاومت بتن دارد؛ یعنی هر چه به نیروی بیشتری برای بیرون کشیدن پیچ و مهره نیاز داشته باشید، مقاومت به دست آمده بیشتر است.
آزمایش بتن LOK و CAPO برای سازههای جدید و موجود به کار میرود و دقت بالاتری نسبت به چکش اشمیت دارد.
آزمایش بتن سرعت پالس فراصوت (UPV) روشی غیرمخرب برای اندازهگیری سرعت عبور موج فراصوت در بتن است. دستگاه فراصوت، موجی به داخل بتن ارسال میکند و زمان عبور موج اندازهگیری میشود. این زمان به چگالی و خواص الاستیک ماده مرتبط است. آزمایش UPV برای ارزیابی یکنواختی بتن، تعیین عمق ترکهای سطحی و تخمین مقاومت فشاری مفید است.
در آزمایش نفوذپذیری و جذب آب، میزان نفوذ یون کلرید یا آب به داخل بتن سنجیده میشود و طبق استانداردهای ASTM C1202 و ASTM C642 انجام میشود.
از این آزمایش بتن یعنی آزمایش جذب سطحی و وزن مخصوص ظاهری برای تعیین تخلخل و وزن واحد حجم نمونههای قالبگیری شده انجام میشود.
این نوع آزمایش بتن، که با نام دیگر مغزهگیری نیز شناخته میشود، آزمونی نیمهمخرب است که برای برآورد مقاومت فشاری بتن اجرا میشود. زمانی بهکار میرود که نمونههای قالبی یا آزمونهای غیرمخرب پاسخگوی نیاز نباشند. در این روش با دستگاه کرگیری مجهز به متههای الماسه، هستههایی استوانهای از بتن عملآوری شده استخراج میشود. معمولاً قطر مغزهها ۱۰۰ یا ۱۵۰ میلیمتر است و استفاده از قطرهای کوچکتر هزینه و زمان را کاهش میدهد و احتمال برخورد با میلگرد را کم میکند.
عوامل زیادی مانند قطر و نسبت طول به قطر مغزه، جهت حفاری و حضور میلگرد بر نتایج آزمایش اثر میگذارند، لذا مغزهها باید عمود بر سطح و دور از درزها گرفته شوند و پس از برداشت، دو سر آنها برش و کلاهکگذاری شود.
سپس نمونهها در شرایط مرطوب نگهداری و در سن استاندارد تحت فشار قرار میگیرند. در آییننامه بتن ایران آمده است که میانگین مقاومت سه مغزه باید حداقل ۸۵٪ مقاومت مشخصه باشد و هیچ مغزهای نباید کمتر از ۷۵٪ مقاومت مشخصه باشد. کرگیری علاوه بر ارائه مقاومتی نزدیک به واقعیتِ سازه، امکان بررسی خصوصیات دیگری چون چگالی، جذب آب و کیفیت دانهبندی بتن را نیز فراهم میکند.

آزمایش بتن یکی از پایههای اصلی کنترل کیفیت در سازههای بتنی است.
آزمایش بتن یکی از پایههای اصلی کنترل کیفیت در سازههای بتنی است. با انتخاب درست آزمونها میتوانید رفتار بتن را قبل و بعد از گیرش پیشبینی کرده و طرح اختلاط را اصلاح کنید. بتن تازه را باید از نظر اسلامپ، وزن مخصوص، مقدار هوا، زمان گیرش و تراکمپذیری بررسی کرد. در حالی که بتن سختشده باید از نظر مقاومت فشاری، کششی، خمشی، مدول الاستیسیته و دوام ارزیابی شود.
تجهیزات مدرن و تیم متخصص کارخانه سبحانبتن این امکان را فراهم کردهاند که تمامی این آزمونها مطابق استانداردهای بینالمللی انجام شود و مشتری با خیالی آسوده بهترین نوع بتن را انتخاب کند.
اگر قصد اجرای پروژه بتنی دارید یا میخواهید درباره انتخاب نوع بتن و خرید بتن مشاوره تخصصی دریافت کنید، همین حالا با کارشناسان ما در صفحه تماس با ما ارتباط برقرار کنید. تیم بتن سبحان با ارائه مشاوره فنی اجرای بتن و مشاوره تخصصی خرید بتن همراه شما خواهد بود تا بهترین محصول را انتخاب کنید و مراحل اجرای سازه با بالاترین کیفیت انجام شود.
همچنین میتوانید از خدمات بتن آماده، بتن خاص، بتن رنگی، بتن معمولی، بتن خودمتراکم، بتن پلیمری، بتن الیافی، بتن پرمقاومت، بتن آببند، بتن سبک و بتن سنگین ما دیدن کنید و برای هر پروژه بتن مناسب را سفارش دهید.
جهت دریافت مشاوره تخصصی رایگان از روش های ارتباطی زیر استفاده نمایید.